Skip to main content
Lingwa: en  | Ikkuntattjana | | Fittex

Prof John Rizzo Naudi

Lura għal-Lista

Ktejjeb tal-Kommemorazzjoni


TIFKIRA
TAL-PROF. JOHN RIZZO NAUDI
FIL KAMRA TAD DEPUTATI
PARLAMENT TA’ MALTA


25 TA’ DIĊEMBRU 1925 - 22 TA’ APRIL 2022


Membru tal-Kamra tad-Deputati bejn
Il-25 ta' Settembru 1976 u t-8 ta' Novembru 1995

Professur John Rizzo Naudi

Ġurament ta' Lealtà



L-EWWEL DISKORS TAL-PROF. JOHN RIZZO NAUDI
FIL-KAMRA TAD-DEPUTATI


ESTRATT MIS-SEDUTA NUMRU 11
tal-Erbgħa, 22 ta’ Diċembru 1976
IR-RABA’ LEĠIŻLATURA

ABBOZZ TA’ LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR
IR-REGOLAMENT TAT-TRAFFIKU


TRAFFIC REGULATION (AMENDMENT) BILL


ONOR. JOHN RIZZO NAUDI: Mr Speaker, jiena għandi pjaċir nagħmel l-ewwel diskors fuq suġġett mhux kontroversjali, fuq suġġett illi naħseb li naqblu ż-żewġ naħat tal-Kamra, fuq suġġett li ftit jew wisq huwa dak li jgħidu l-Ingliżi, il-hobby-horse tiegħi. Jiena ma nistax ngħid li kont inpejjep, qatt ma kont inpejjep, qatt ma kelli l-ħajra, u għaddejt mingħajrhom, allura għalija faċli li nitkellem. Però xorta waħda nħoss li għandi nitkellem fuq dan is-suġġett tat-tipjip li tant jagħmel ħsara lill-morda tagħna. Issemma forsi li qegħdin indejqu lin-nies billi nitkellmu fuq dan is-suġġett fil-Parlament, imma nħoss li għandi nuża l-pożizzjoni tiegħi fil-Parlament, biex insemma’ leħni wkoll fuq dan is-suġġett tant importanti.

Kull tabib li jaħdem fl-isptarijiet, kull tabib li jagħmel l-awtopsji fuq każi tal-kanċer, każi ta’ mard tal-qalb, żgur jasal għall-konklużjoni li t-tipjip jagħmel ħsara kbira qalb il-morda tagħna. L-evidenza li t-tipjip jagħmel ħsara ilha tinġabar għal dawn l-aħħar, biex ngħidu hekk, tletin sena. Saru ħafna surveys retrospective, voldieri jsibu l-morda u jaraw kemm kienu jpejpu qabel, imma dawn għandhom id-difetti tagħhom għax forsi wieħed jista’ jiċċijtja u jagħżel dak il-grupp ta’ nies u jħalli barra l-grupp l-ieħor. L-aħjar survey li sar forsi kien ta’ Doll u Hill fl-1951 meta bagħtu questionnaire lit-tobba Ingliżi kollha fuq ir-Register, li jammontaw għal kważi 60,000 ruħ, li qegħdin jaħdmu u li għadhom isegwuhom sal-ġurnata tal-lum. Għalhekk fl-1964, voldieri tlettax-il sena wara, setgħu jaslu għal ċerti konklużjonijiet li hemm assoċjazzjoni serja u definita bejn it-tipjip u l-kanċer tal-pulmun; bejn it-tipjip u l-mard tal-koronarji; assoċjazzjoni bejn it-tipjip u l-kanċer tal-grieżem, esophagus; assoċjazzjoni bejn it-tipjip u l-mard taċ-ċirkolazzjoni, speċjalment il-marda kiefra tat-thromboangiitis obliterans, Buerger’s Disease, li ħafna nies jispiċċaw b’saqajhom maqtugħa. Tajjeb li nbeżżgħuhom in-nies, tajjeb li nagħmlu propaganda ħalli ż-żgħar jitgħallmu illi t-tipjip iġib il-ħsara, it-tipjip jaffettwa l-bronki, l-apparat tar-respirazzjoni u għalhekk ma jpejpux l-ewwel sigarett.

Jien, għalija, dawn l-emendi huma definiti, pass ˋil quddiem, u bilfors hawn ikollna naqblu magħhom mija fil-mija, però dawn l-emendi mhux se jwaqqfu t-tipjip, mhumiex se jnaqqsu lanqas it-tipjip. Dawn l-emendi kulma se jagħmlu huwa li fil-buses, jekk aħna kapaċi nenforzawha… Hawn tidħol dik it-tikka dubju tal-povru kunduttur li kapaċi jkun tifel żgħir, se jmur fuq xi ħadd darbtejn daqsu, kif semma l-kollega tiegħi t-Tabib Naudi, u jgħidlu: “Tpejjipx”. Dan x’aktarx, kif qal it-Tabib Naudi, jispiċċa l-kunduttur barra u s-sigarett jibqa’ f’idu. Voldieri hawn forsi rridu nsibu metodi li din il-liġi tiġi enforzata.

It-tipjip, l-aktar ħaġa importanti …

ONOR. MEMBRU: Inti taħseb li ma jniżżlux lil dan il-bully, jekk ma jkunx ħallsu?

ONOR. JOHN RIZZO NAUDI: Ma nafx jiena …

ONOR. MEMBRU: Jista’ ma jniżżlux.

ONOR. GEORGE HYZLER: Hemm min ma jħallasx għax jgħidu għax jibżgħu minnhom.

ONOR. MEMBRU: No interruptions. Maiden speech! Ċensu, maiden speech!

ONOR. JOHN RIZZO NAUDI: Ma jimpurtax, ma jimpurtax.

ONOR. VINCENT C. MORAN: Mhux interruption, taf.

ONOR. JOHN RIZZO NAUDI: Il-ħsara kbira kienet – nerġa’ mmur fuq l-enfasi u l-propaganda li saret – l-enfasi kienet li saret fuq it-tipjip mal-kanċer tal-pulmun, għaliex għalkemm sar komuni iktar hawn Malta, però għadu rari biżżejjed illi ftit nies raw nies fil-viċin tagħhom b’din il-marda u l-iktar ħaġa serja li jġib it-tipjip huwa appuntu l-mard tal-koronarji u l-mard taċ-ċirkolazzjoni. Kull tabib li jaħdem l-isptar, u issa għandna statistika serja li turi li kull min ipejjep ċerti ammonti ta’ sigaretti – u llum nikkonsidraw lil wieħed li jpejjep iktar minn għaxar sigaretti kuljum as a heavy smoker – għandu twice as much, id-doppju, iċ-ċans li jkollu mard tal-qalb minn ħaddieħor. Anke jekk nieħdu l-mortalità tal-popolazzjoni, irġiel li għandhom ħamsa u tletin sena għandhom ċans li jgħixu sal-età ta’ ħamsa u sittin sena, jekk ma jpejpux. 15% minnhom biss li jmutu, li ma jaslux sal-ħamsa u sittin. U, skont in-numru ta’ sigaretti, pereżempju, jekk ipejpu sa erbatax-il sigarett kuljum, it-22% minnhom; jekk ipejpu bejn ħmistax u ħamsa u għoxrin sigarett kuljum, 25%; u jekk ipejpu iktar minn ħamsa u għoxrin sigarett kuljum l-ammont jitla’ għal 33%, voldieri jirdoppja. Għandhom double the chance li jmutu, li ma jagħlqux il-ħamsa u sittin sena.

L-iktar ħaġa serja wkoll li dieħla Malta hija t-tipjip fost in-nisa. Sa għoxrin sena ilu, biex ngħidu hekk, ma kontx tara mara tpejjep barra. Illum tara nisa jpejpu, tara tfal bniet ipejpu, u meta jien narahom iweġġgħuli qalbi. Jien konvint li fattur kbir, u dan ma nistħix ngħidu, tat-tipjip fid-dinja, u anke hawn Malta, huwa li t-tfajliet żgħar ipejpu, għaliex ħafna drabi l-ġuvintur iħossuhom inferjuri jekk joffrulhom sigarett speċjalment jekk joffruhomlhom kultant it-tfajliet, u ma jpejpux. Għalhekk għandna nagħmlu minn kollox biex nedukaw lit-tfal tagħna, speċjalment fl-età ta’ erbatax-il sena u inqas biex ma jibdewx ipejpu l-ewwel sigarett.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell lill-istudenti tal-mediċina, kollha żgħażagħ ta’ bejn l-età ta’ sbatax u tlieta u għoxrin u erbgħa u għoxrin sena. Hemm 160 wieħed minnhom, jistgħu jinqasmu dawn u joħduha bħala missjoni, jibdew minn ftit ġranet oħra u jmorru fl-iskejjel u jibdew jagħmlu propaganda huma. Propaganda minn żgħażagħ ta’ tmintax-il sena tiswa ħafna iktar milli jmur jagħmilha raġel tal-età tiegħi, raġel assoċjat ma’ missirijiet, imma propaganda magħmula miż-żgħar għaż-żgħar tiswa ħafna iktar. Jekk żagħżugħ ta’ sbatax-il sena jmur fi skola ta’ erbatax, forsi dan iż-żagħżugħ ikun jilgħab il-football, ikollu ċertu aspett ta’ hero għaż-żgħar, iktar kapaċi jisimgħuh dawn u iktar kapaċi joqogħdu għal li jgħidilhom. Hemm affarijiet oħra – films – li jistgħu juru dawn. U hawn jien nitlob lill-Ministru tal-Edukazzjoni li forsi jdaħħalha u jdaħħal l-istudenti tal-mediċina fiha din ħalli jkollhom iktar suċċess f’din il-propaganda, il-kampanja ta’ kontra t-tipjip. Għadha kemm spiċċat ġimgħa ta’ kontra t-tipjip. Jien nawgura li din il-ġimgħa ma tissejjaħx ġimgħa – kellna ġimgħa s-sena l-oħra – imma tibqa’ sejra s-sena kollha.

Suġġeriment li nixtieq nagħmel lill-Gvern jiena huwa – forsi din ma tiġix milqugħa favorevolment – li l-kumitati kollha tal-Istat u parastatali, l-ewwel forsi jitolbuhom ma jpejpux imbagħad forsi anke jimponulhom li ma jpejpux. Jiena ma narax għaliex nies li ma jpejpux, u ħafna drabi dawn in-nies illli ma jpejpux ikunu fil-maġġoranza kbira, joqogħdu jissottomettu ruħhom għal dawk it-tlieta, erbgħa li jkunu jpejpu fuq il-kumitat, u li javvelenaw l-atmosfera li jkunu qegħdin jitħaddtu fiha. Jiena naħseb li jekk din l-idea tiegħi tiġi aċċettata, żgur li l-meetings li jkun hemm fl-Istat jieħdu ħafna ħafna inqas u jsir ħafna iktar xogħol, u jkun hemm ħafna inqas diskorsi żejda. (Onor. Membri: Hear, hear)

Nappella li f’din il-ħaġa m’hemmx Gvern u Oppożizzjoni, li naħdmu lkoll flimkien, biex dan il-flaġell, biex ngħidu hekk, il-vizzju tat-tipjip li daħal fid-dinja kollha - li beda mal-erba’ mitt sena ilu u minkejja li l-Knisja u l-Istat kienu kontra tiegħu, anke mill-bidu, keinu ferm kontra tiegħu, kiber u nxtered mad-dinja kollha – naraw x’nagħmlu, u nsibu soluzzjoni biex nerġgħu neqirduh. Hemm ħafna pajjiżi li qegħdin jagħtu kas. Pereżempju, Sweden huwa wieħed mill-pajjiżi li bdew programm din is-sena li jiggarantixxu illi ħmistax-il sena oħra ma jkunx hemm nies ipejpu fi Sweden. Anke hawnhekk naf li m’aħniex Sweden, forsi m’għandniex id-dixxiplina li għandhom huma, imma nistgħu nibdew billi nsaqsu lil dawn il-pajjiżi x’qegħdin jagħmlu, nieħdu l-ideat ta’ kulħadd ħalli jinqata’ dan il-flaġell minn fostna. Grazzi. (Onor. Membri: Hear, hear).

 

Electoral History

Ir-Raba' Leġiżlatura (1976 - 1981)
Link to Member's page in legislature
Ġie elett: 25.09.1976
Ġurament tal-Ħatra: 24.11.1976
Xoljiment tal-Parlament: 09.11.1981
Il-Ħames Leġiżlatura (1982 - 1987)
Link to Member's page in legislature
Co-opted 18.12.1981
Ġurament tal-Ħatra: 09.05.1983
Xoljiment tal-Parlament: 13.02.1987
Is-Sitt Leġiżlatura (1987 - 1992)
Link to Member's page in legislature
Ġie elett: 13.05.1987
Ġurament tal-Ħatra: 09.07.1987
Xoljiment tal-Parlament: 20.01.1992
Is-Seba' Leġiżlatura (1992 - 1996)
Link to Member's page in legislature
Ġie elett: 22.02.1992
Ġurament tal-Ħatra: 04.04.1992
- 08.11.1995
Karigi
Segretarju Parlamentari fil-Ministeru għall-Politika Soċjali - 04.04.1992
Waqqaf: 17.04.1995